17 NİSAN KÖY ENSTİTÜLERİ BAYRAMI

YAHYA AKSOY

“Aynı yolda aynı emek/ Gönüllerde tek bir dilek/ Türk köyünü önde görmek/Engelleri aşıyoruz, /ülkümüze
koşuyoruz/ Mehmetçiğin oğlu kızı/Atatürk’ten aldık hızı/ Başarırız kavgamızı/ Engelleri aşıyoruz,/
Ülkümüze koşuyoruz.” ( 1 )
Türkiye cumhuriyetinin çağdaşlık yolunda en önemli ve etkin bir eğitim kurumu olarak,
ülkemize özgü kurulan köy enstitüleri , 17 nisan 1940’ta 3803 sayılı kanunla kuruldu.
çoğunluğu okuma yazma bilmeyen köylerimize öğretmen yetiştiren ve yurt genelinde yaygın
ve etkin bir şekilde hizmet vermekte olan köy enstitüleri kısa sürede siyasi nedenlerle 1954 ‘de
kapatıldı. Oysa Bir ülkenin zenginliği eğitimli insan gücüdür.Dünyaya Örnek teşkil eden eğitim
kurumları unutulmaz.Köy enstitüleri bunun en özgün ve en güzel örnekleri olmuştur.
bu alanda büyük atılımlar yaratarak , köylümüze ve ülkemize umut ışığı olan köy enstitüsü
mezunu öğretmenlerimiz bütün alanlarda toplumsal değişim ve dönüşümün öncüleri
oldular.Dünyanın en büyük eğitimcileri bu örnek üzerinde yıllardır çalışmaktalar.
kısa sürede dünyaya örnek bir eğitim kurumu olarak çağdaş toplumu oluşturmada unutulmaz
izler bırakan köy enstitülerinden mezun olan öğretmenlerimizin aramızdan ayrılanlarını rahmet
ve minnetle anarken, ülkemizin aydınlanması yolunda, özverili ,üstün hizmetlerine devam
etmekte olan tüm öğretmenlerimizi sevgiyle selamlıyorum.
Kurtuluş Savaşımız devam ederken , bir yandan cephelerde savaşlarla planlı bir şekilde uğraşan Gazi
Mustafa kemal Atatürk , bir yandan da iç sorunlarla ve öncelikle eğitim sorunları ile yakından
ilgilenmiştir.
15 Temmuz 1921 ‘de büyük bir eğitim kongresi ve daha sonra 27 Ağustos 1928 ‘de Ankara’da
öğretmenler kongresi toplanmıştır.Gazi Mustafa Kemal Atatürk, bu kongrenin başkanı Atıf beye,
Cumhurbaşkanı olarak gönderdiği telgrafta özetle şunları ifade etmiştir:”Öğretmen arkadaşlarımızın yeni
Türk harfleri ile son Türk’ü okutuncaya kadar büyük bir azim ve imanla çalışmaya karar vermelerinden
pek memnun ve mütehassis oldum…”
Cumhuriyetin ilk yıllarında ,on dört milyon olan nüfusun çoğunluğunun okur yazarlık seviyesinin çok
düşük bulunduğu kırsal kesimde, Anadolu köylerinin %98’inde okul bulunmamaktaydı.
29 Ağustos 1928 ‘de Dolmabahçe Sarayı’nda Gazi Mustafa kemal’in önderliğinde yapılan toplantıda
harf devrimi konusunda gerçekçi ve önemli kararlar alınmıştır:”Milleti cehaletten kurtarmak için kendi
diline uymayan Arap harflerini terk edip, Latin esasından Türk harflerini kabul etmekten başka çare
yoktur…”
“Okuma yazmayı, her yurttaşa,kadına,erkeğe;hamala,sandalcıya öğretiniz.Bunu yurtseverlik ödevi
biliniz” diyen Atatürk; 24 Kasım 1928 tarihinde 1048 sayı ile resmi gazetede yayımlanan Millet
Mektepleri Talimatnamesinin 4. Maddesinde ifade edildiği gibi : ” Bu teşkilatın reisi umumiliğini ve Millet
“Mektebi’nin baş muallimliğini Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal Hz. kabûl buyurmuşlardır.”
Atatürk’ün doğumunun yüzüncü yılında (1981 ) ,MEB bu tarihi esas alarak 24 Kasım’ ı Türkiye’ye özgü
bir gün olarak değerlendirmiş ve “ÖĞRETMENLER GÜNÜ” olarak ilan etmiştir.Birleşmiş Milletlerin
Eğitim,Bilim ve Kültür örgütü (UNESCO) tarafından 5 Ekim günü, 1994’ten beri “DÜNYA
ÖĞRETMENLER GÜNÜ” olarak ilan edilmiştir. Yüzden fazla ülkede, 5 ekim Öğretmenler Günü olarak
her yıl kutlanmaktadır.
Bu tarihlerde, öğretmenlerin tüm sorunları ele alınarak, uluslararası öğretmenler çatı örgütleri ile işbirliği
ve dayanışma amaçlanmakta, dünya çocukları için daha iyi bir gelecek sağlamada öğretmenin rolüne
ve devletlerin eğitime daha fazla pay ayırmasına dikkat çekilmektedir.
O tarihlerde ,Kültür Bakanlığı ile MEB işbirliği sonucunda Ankara’da düzenlenen OKUMA YAZMA
SEFERBERLİĞİ SERGİSİNDE ,tarafımca bütün arşivlerden derlediğim bilgi ve belgeler bir kitap halinde

yayımlanmıştır.TBMM kabul etmiş bulunduğu yeni Türk harflerini altın harfleri bastırıp çerçeveleterek
Atatürk’e armağan etmiştir. (Bu tarihi belge ,Anıtkabir Atatürk Müzesinde sergilenmektedir.
İlk “OKUMA YAZMA SEFERBERLİĞİ” yurt genelinde başlatılmış ve yurdumuzun her tarafı okul haline
getirilmiştir. Mustafa Kemal “BAŞÖĞRETMENLİK ” yaparak yeni alfabeyi kara tahta başında ve her
yerde halka ve aydınlara açıklamaya başladı. İlk dört ay içinde 5000 öğretmen yeni alfabeyi öğrenerek
okuma yazma kurslarında herkese öğretmeye başladı.yeni kurslar açılmasına hızla devam edildi.
Bu aylarda Anadolu’yu dolaşan bir Fransız gazeteci- yazar izlenimlerini şöyle anlatmaktadır:”Ankara’dan
Diyarbakır’a, Sivas’tan Konya’ya kadar gittim.Hemen her köy ve kasabada durdum. büyük bir halk
kitlesinin gayretine yakından tanık oldum.Gençlerin ve ihtiyarların yeni yazıyı öğrenmek için gösterdikleri
gayret pek dokunaklı idi….”
1928 yılının sonlarında okuma-yazma kurs sayısı 5500 ve bu kurslara devam eden öğrenci sayısı
220.000 ‘i bulmuştu.Bütün kitaplar yeni yazı ile basılarak okullara dağıtıldı. 1-X1.1928’de Latin harflerinin
kabulü hakkındaki 1353 sayılı kanun TBMM ‘den geçti.Millet Mekteplerinde Halk Eğitimi , seviyelere
göre A ve B sınıflarında açılan dört aylık kurslarda gece ve gündüz devam etti.
Mustafa Kemal’den bir alfabe isteyen köylüye : ” Pekalâ, ama sana iki alfabe göndereceğim. Biri sana,
biri hanımına” dedi ve gönderdi. Toplum hayatı için, okur- yazarlık sürekli gündemde tutulmalıdır.
“Milli his ile dil arasındaki bağ çok kuvvetlidir…” diyen Gazi Mustafa Kemal Atatürk,ulusun
eğitilmesi,güçlenmesi ve bilinçlenmesinde çok önemli ve öncelikli bir yeri bulunan birliğimizin,
kimliğimizin ve kültürümüzün temel kaynağı olan ” DİL DEVRİMİ ” ile toplumun bilgiden bilince
ulaşarak çağdaş Türkiye Cumhuriyeti’ni yücelteceğine inanmıştır.Ulusal sorumluluklar unutulamz.
Eğitim konularında, her zaman neyi, nasıl ve ne zaman yapacağımızı öğrenmek için, Başöğretmen
Atatürk’ün uygulamalarından gerekli dersleri almalıyız. Tarih kendisine ihanet edenleri affetmez.
KÖY ENSTİTÜLERİ : “Sanat ve üretim kültür devrimi /Köy Enstitüleri can oldu bize
Eğitimde çağdaş yolun evrimi /Köy Enstitüleri kan oldu bize/Köyün geleceğe açılan gözü /Halk
çocuklarının cevherden sözü/İlim ışığının aydınlık yüzü/Köy Enstitüleri yön oldu bize/Ustalık zanaat
herkesin işi/Yoktur öğrenmenin zamanı yaşı/Bilginin güneşi mücevher taşı /Köy Enstitüleri tan oldu
bize/Köylüye kılavuz olan eğiten /Kardeş okullara yardım seyirten/Üretirken aynı anda öğreten /Köy
Enstitüleri fen oldu bize/Gülüm Ana der ki bilime koşan /Yeni reformlarda aşkla buluşan /Atatürk yolunda
insan yetiştiren /Köy Enstitüleri şan oldu bize. / Gülüm Ana-Songül Dündar
Okuma yazma alanında %94.1 ile dünya ülkeleri arasında 84. sırada yer alan ülkemizin bu konuyu
bütün yönleriyle ele alması gerektiğine inanıyorum. Başöğretmen Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü ve tüm
köy enstitülü öğretmenleri ve rahmetle ve minnetle anıyoruz.
(1)(Bu marş 1942 yılında Pazarören Köy Enst. 3/A sınıfının uygulamalı Türkçe dersinde yazılmış,müzik
öğrt. Bedri Akalın tarafından bestelenmiştir.)