Türkiye küçülmeye başladı: Doğurganlık tarihin en düşük seviyesinde

İLKE Vakfı’nın “Toplumun Görünümü 2025” raporuna göre doğurganlık hızı 1,42’ye geriledi, 65 yaş üstü nüfus toplamın %11’ine ulaştı. Rapor nüfustan aileye, eğitimden gelire Türkiye’nin dönüşümünü tek tabloda topluyor.

İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfı’na bağlı Toplumsal Düşünce ve Araştırmalar Merkezi (TODAM), “Toplumun Görünümü 2025 — Demografik ve Toplumsal Dönüşüm” raporunu yayımladı. Resmi verilere dayanan rapor; nüfus, aile, eğitim, sağlık ve gelir dağılımı başlıklarında Türkiye’nin geldiği noktayı ortaya koyuyor.

Raporun en çarpıcı bulgusu doğurganlıkta yaşanan tarihi düşüş. Toplam doğurganlık hızı 2025’te 1,42’ye gerileyerek Cumhuriyet tarihinin en düşük seviyesine indi. Bu değer, nüfusun kendini yenilemesi için gereken 2,10 eşiğinin belirgin biçimde altında. Uzmanlar, bu eğilimin sürmesi halinde Türkiye’nin önümüzdeki on yıllarda nüfus kaybı riskiyle karşılaşabileceğine dikkat çekiyor.

Yaşlanma da hız kazanmış durumda. 65 yaş ve üstü nüfusun toplam içindeki payı %11’e ulaştı; Türkiye artık genç değil, hızla yaşlanan bir ülke. Rapor, “demografik fırsat penceresi” olarak bilinen ve çalışabilir nüfusun yüksek olduğu dönemin 2030’ların ortasında kapanmaya başlayacağı uyarısını yapıyor.

Değişim aile yapısında da belirgin. Ortalama hanehalkı büyüklüğü 2010’daki 3,84 kişiden 2025’te 3,08’e geriledi; tek kişilik haneler artık her beş haneden birini oluşturuyor. Boşanmış nüfus 2010’daki 1,56 milyondan 3,57 milyona yükselerek on beş yılda iki katından fazla arttı.

Eğitimde ise kuşaklar arası çarpıcı bir sıçrama var. 25-29 yaş grubunda üniversite mezunu oranı 2008’de yalnızca %11,8 iken 2024’te %45,9’a çıktı — tek bir kuşakta yaklaşık dört kat. Buna karşılık rapor, eğitim ve gelir fırsatlarının bölgeler ve toplumsal kesimler arasında hâlâ derin biçimde eşitsiz dağıldığını vurguluyor: En zengin %20’lik kesim toplam gelirin %48,1’ini alırken, en yoksul %20’ye düşen pay yalnızca %6,4.

Sağlık alanında da dikkat çekici bir veri öne çıkıyor: Türkiye’de kişi başına yıllık hekime başvuru sayısı 12,2 ile OECD ortalamasının (6,5) neredeyse iki katı; bu, dünyada Güney Kore’den sonra en yüksek ikinci değer.

TODAM tarafından hazırlanan rapor, Türkiye’nin demografik ve toplumsal dönüşümünü bütüncül bir çerçevede ele alan kapsamlı bir başvuru kaynağı niteliği taşıyor. Raporun tamamına İLKE Vakfı’nın internet sitesinden ulaşılabiliyor.